Sterker dan jezelf?

 Waar een wil is, is een weg. Wie maaien wil, moet zaaien. De geest is gewillig, maar het vlees is zwak.  En tegenwoordig terug populair, nil volentibus arduum.  Om maar te illustreren dat wil en wilskracht altijd al onderwerp zijn geweest van volkse wijsheden.  Maar ook de wetenschap laat zich niet onbetuigd.  In ‘Wilskracht’ , het meest recente boek van Roy Baumeister, samen geschreven met wetenschapsjournalist John Tierney, worden de meest recente psychologische onderzoeken inzake wilskracht  op een toegankelijke manier behandeld.

Roy Baumeister, hoogleraar sociale psychologie, heeft met 500 aan hem gelinkte publicaties en 30 boeken waar hij vermeld staat als schrijver, co-schrijver of redacteur,  in zijn vakgebied een stevige reputatie opgebouwd.   Zo heeft hij onder andere onderzoek gedaan rond vrije wil, het zelf,  zelfcontrole, bewustzijn, agressie en motivatie.  Het onderzoek van Baumeister rond vrije wil is best boeiend. De wetenschappelijke discussie over het al dan niet hebben van een vrije wil is vooral een semantische discussie. Het is maar wat je verstaat onder een ‘vrije’ wil. Baumeister bekijkt dit door een evolutionair psychologische bril en stelt dat de vier door hem bepaalde componenten van de vrije wil, namelijk zelfcontrole, rationeel intelligente keuze, plangedrag en autonoom initiatief, geëvolueerd zijn om de mensen te helpen binnen een culturele context te functioneren. Uit door hem uitgevoerde onderzoeken blijkt dat een ongeloof in het hebben van een vrije wil mensen aanzet te handelen op manieren die schadelijk zijn voor zichzelf en de samenleving. Of anders gesteld – los van het feit of we nu al dan niet over een vrije wil beschikken –  van zodra we ons niet wentelen in de gedachte dat we een vrije wil hebben, berokkenen we onszelf en anderen schade. Zelfs al zou vrije wil een illusie zijn, dan nog heeft het individu er belang bij deze illusie in stand te houden.

In ‘Wilskracht’  is het niet zozeer  het bestaan van vrije wil dat onder de loep wordt genomen, maar eerder de kracht van de wil en hoe deze kan beïnvloed worden. Niet iedereen kan zich zoals Odysseus aan een mast laten vastbinden om aan verleidingen te weerstaan, dus is het wel handig als je je zelfbeheersing kan oefenen. Zeker als je een broertje dood hebt aan escapisme en maar al te bekend bent met  de smaak van verboden vruchten.

Baumeister en zijn team hebben ontdekt dat de wil net zoals een spier vermoeid kan worden. Na het aanspreken van de wilskracht treedt er egodepletie op, het verminderde vermogen van mensen om hun gedachten, gevoelens en handelen te reguleren, gecombineerd met intenser gevoelde verlangens. Examenstress bijvoorbeeld put de wilskracht dusdanig uit dat allerlei goede gewoonten sneuvelen. Exit sport en fruit, enter sigaretten, koffie en junkfood. Hoe meer wilskracht je verbruikt, hoe meer je bovendien zal geneigd zijn toe te geven aan de eerste verleiding die zich aandient. Wil je jezelf op meerdere punten verbeteren, dan kan je dus beter niet alle punten tegelijkertijd trachten aan te pakken, maar je eerder beperken tot één voornemen, je daaraan houden en zo punt voor punt het lijstje afgaan.

En zo kom je nog meer interessants te weten. Wilskracht gaat blijkbaar door de maag. Iedereen die ooit met roken is gestopt, zal zich wellicht herinneren dat knabbelen op zoetigheid de drang naar een sigaret kan temperen. Niet zo vreemd want de effecten van glucose vergroten de zelfbeheersing.  Ook kom je te weten waar je op moet letten als je to-do lijstjes maakt, wat de gevaren van beslissingsmoeheid zijn en hoe je dat gat in je hand kan dichten. Afvallen? Ga vooral niet diëten, maar kies voor geleidelijke veranderingen met blijvende gevolgen en pas op voor het what-the-hell-effect , waarbij je je – ‘La Grande Bouffe’-gewijs – overgeeft aan schranspartijen.

Flink wat papenvreters zullen waarschijnlijk wel met gefronste wenkbrauwen het hoofdstuk ‘Heeft een hogere macht Eric Clapton of Mary Karr van de drank geholpen?’ lezen. Nog maar juist heeft het front der filosofen die ouwe baardmans langs de voordeur buiten getrapt, of daar sluipt hij langs de achterpoort al terug binnen. Collectief bidden mag  immers geen moer helpen om aardbevingen tegen te houden,  een goddelijk gebod instellen om van je drankzucht verlost te geraken helpt dan weer wel.  Volgens Eric Clapton toch althans. Vooraleer de vrijzinnige lezers massaal richting kerk lopen om zich alsnog te laten dopen, moet toch vermeld worden dat het een beetje is zoals met de vrije wil. Net zoals de positieve effecten van het geloof in een vrije wil los staan van het al dan niet bezitten van een vrije wil, staat de door het geloof in de onbetwistbare wet van een hogere macht opgewekte wilskracht om van de drank te geraken los van het al dan niet bestaan van een opperste bouwmeester. Oef, hallelujah, het koor der vrijzinnigen is weer verlost van hel en verdoemenis.

‘Wilskracht’ leest vlot weg en je houdt er het gevoel aan over iets te hebben opgestoken over wat je kan helpen je eigen wilskracht te vergroten. Mooi meegenomen, zo’n gevoel. Wel een beetje vreemd dat de auteurs over zichzelf  in de derde persoon schrijven. Blijkbaar zijn ze beiden onlangs de Rubicon overgestoken. Niets mis mee overigens, dit doet geen afbreuk aan de onbetwistbare merites van het boek.  Als je problemen hebt met zelfbeheersing en je daar graag iets aan wil veranderen, kan je maar beter te rade gaan bij Baumeister  dan jezelf te laten verleiden en bedotten door een zoveelste esoterische zelfhulpboek.  Wat zei Eric Clapton nu alweer? Yes we can, iets dergelijks.

Tom Cools

Roy Baumeister & John Tierney, Wilskracht. De herontdekking van de grootste kracht van de mens
ISBN: 978 90 5712 347 4
Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Cultuur, Vrijzinnigheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s