Erotiek en kunst

door Willem Elias

Doorheen de geschiedenis van het menselijk denken zijn vele omschrijvingen geformuleerd om de mens respectievelijk te gaan zien als denkende, lachende of politieke dieren. Men zou ook kunnen stellen dat de mens een dier is dat de seksualiteit gecultiveerd heeft, d.w.z. dat de mens zijn seksualiteit beleeft op andere manieren dan met de bedoeling zich voort te planten.

Verbonden aan deze perversie is er een ander typisch menselijk gedrag op te merken, nl. het uitbeelden van de erotische spanning. Men vindt het in alle culturen en tot in de prehistorie. Aanvankelijk zal dat wel religieus geweest zijn, om de vruchtbaarheid te bevorderen. Vlug werd het geprofaneerd. De kunst bevestigt de humanistische leuze van Terentius, dat niets menselijks ons vreemd is. Humanistisch is ook antivoyeuristisch kijken, niet moraliserend genieten van wat de kunst ons laat zien.

De Aziatische landen zijn ervoor gekend. Denk maar aan de Indische tempels van Khajuraho. En aan de Japanse prenten. In de Europese prehistorische archeologie vindt men al expliciet erotische voorstellingen. Ook bij de middeleeuwse miniaturen zijn er erotische scènes te vinden. Uiteraard met de didactische bedoeling de zonde te bestuderen. De vrijpostigheid van de scènes uit de oudheid is gekend. De expliciete tekeningen op een amfora laten niets aan de verbeelding over. Evenmin die op de bewaarde muurschilderingen uit Pompeii. De precolumbiaanse cultuur moet niet onderdoen wat dit thema betreft. Erotiek is van alle tijden, van alle culturen en dit in stijgende mate samen met de versnelde ontwikkelingen van de media. De uitvinding van de boekdrukkunst was een belangrijke start. Hoewel de belangrijkste prestatie van Gutenberg het drukken was van een bijbel die zijn naam zou dragen (1455) werd deze techniek vlug aangewend om aflaten te drukken en  erotische prenten. Belangrijke voorlopers zijn de schrijver Pietro Aretino, en Marcantonio Raimondi, zowat de grondlegger van de grafische kunst. Ze hebben een eerste (1524) boekwerk uitgegeven, I Modi, waarin zestien standjes te zien waren. Na de boekdrukkunst was de uitvinding van de fotografie (1839) zo vlug als tellen, een grote beoefenaar van het erotische beeld. Met de uitvinding van de film ging het dezelfde weg op. De video maakte het nog gemakkelijker omdat men niet langer een filmploeg als pottenkijkers nodig had.

De erotiek heeft veel gemeen met de kunst. De anekdotes en uitspraken hieromtrent van Picasso zijn gekend: “kunst en seksualiteit is hetzelfde”. En “kunst kan alleen maar erotisch zijn”. Om de synesthetische gedachte te benadrukken nog even het antwoord van Picasso op de vraag wanneer hij wist of een naakt af was: “ik nader het geslachtsorgaan van de vrouw en als ik het ruik, is het werk af”. Hij heeft het hier niet over de geur van het naaktmodel.

MUGO_Beeld (2)


 

De galanterieën van Mugo

Het oeuvre van Mugo is een mooie bevestiging van het definitieprobleem van de woorden ‘esthetisch’ en ‘erotisch’. Naast de betekenis in de spreektaal, waar ze respectievelijk samenvallen met ‘mooi’ en ‘prikkelend’, is er nog een plaats in de filosofische terminologie waar ze dan ‘dat wat het esthetische betreft’ en ‘dat wat het erotische betreft’ betekenen. Men zou kunnen zeggen dat de filosofische vraagstellingen: ‘wat is esthetisch?’ en ‘wat is erotisch?’ verschoven zijn in de spreektaal naar het antwoord, nl. ‘mooi’ en ‘prikkelend’.

Bij Mugo vind je een oefening in het aftasten van beide domeinen. Hij speelt zowel met het ‘erotische’ als met het ‘esthetische’. Als een koorddanser laat hij ons zien hoe een frivole thematiek tot uitdrukking gebracht kan worden via galanterieën van de tekening. ‘Galanterie’ is hier het bon-mot omdat het ook de naam is van een dans die uit drie delen bestaat: “De dans komt veelal voor in suites. De dans is opgebouwd uit twee menuetten, twee bourrees of twee gavottes. Eerst wordt de eerste menuet, bourree of gavotte gespeeld, waarna de tweede volgt en de eerste weer wordt herhaald…”. Mijn kennis van de klassieke dans is niet van die mate om me die dans te kunnen voorstellen en bovendien heb ik allicht te weinig naar historische kostuumfilms gekeken. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat er een verband is met het ritme dat in de tekeningen zijn pas vindt. Synesthetisch, d.w.z. dat de ene zintuiglijke ervaring er andere oproept, hoor ik een klavecimbel spelen als ik tekeningen van Mugo bekijk. Zijn figuren lijken ook weggelopen te zijn uit de hofhouding van Lodewijk XIV, of zich althans te verbergen in fantasierijke torenkamertjes of tuinhuisjes waar het goed stoeien is. Ravottend maakt zijn hand pirouetten om een droomwereld te evoceren.

Zijn tekenstijl zit halverwege tussen artistieke striptekeningen en de klassieke tekenkunst. Enerzijds, de herhaling van bekende types en, anderzijds, de genuanceerde balans van wat potlood of tekeningen vermag. Op deze wijze vermaakt hij ons met de gekste verhalen. Men zou kunnen stellen dat hij ons beeldend zijn eigen Decamerone voorstelt.

Inderdaad, naast het ontwikkelen van een eigen esthetische stijl, heeft hij ook een eigen Mugo-erotiek in kaart gebracht. Hoewel hij pikante taferelen ten beste geeft, zijn zijn tekeningen niet ‘erotisch’ in de zin van prikkelend. De uitgebeelde mannen kunnen zich doorgaans met Priapus meten en de vrouwen erom heen maken er gulzig gebruik van, ongedwongen zonder schroom. De pret kan niet op. Dit niet prikkelend karakter van zijn beelden komt doordat hij, enerzijds, een hedonistische levensfilosofie uitzendt, en anderzijds, een beetje zoals Roodkapje voor volwassenen of Sneeuwwitje met goed geschapen kabouters. Mugo zegt ja tegen het leven. Genieten is zijn boodschap. Kenmerk van het hedonisme is echter dat ook de grenzen aan het genot gesteld wordt. Niet uit moreel verbod, maar omdat genot in zijn tegendeel kan omslaan en pijn of kater kan worden. De lach is hiervoor de waarschuwing. Daardoor creëert hij een afstand en kijken we met pretoogjes naar zijn knipogend oeuvre.

 U bent bij deze dan ook van harte welkom op Lupercalia, een heidens liefdesfeest, waarop u de tekeningen van Mugo van naderbij kunt bekijken. Info: www.lupercalia.be

Affichebeeld 2013

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Cultuur, Liefde, Literatuur, Seksualiteit, Vermeylenfonds, Vrijzinnigheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s