Je suis Charlie, naar een vernieuwde verlichting

Een lezersbrief van een VF-lid

charlie_hebdo_newcover

copyright Charlie Hebdo

De gebeurtenissen in Frankrijk, waarbij een aanval werd gepleegd op een symbool van de vrije meningsuiting, mag niemand onberoerd laten. De volgelingen van het ‘Vrije Denken’ moeten deze gelegenheid aangrijpen om de vrije meningsuiting een nieuw elan te geven en om een omgeving te scheppen die de waanzinnige ideeën die aan de grondslag liggen van de recente gebeurtenissen, geen overlevingskans te geven. We zullen daarvoor een bemiddelaar moeten aanreiken en vermits hier een verkeerde interpretatie van kennis aan de basis ligt,  is daarvoor de wetenschappelijke kennis het best geplaatst.

Wie er zich nu nog niet van bewust is dat we leven in een tijd van botsende beschavingen, zoals Samual Huntington het in de jaren 1990 zo prachtig verwoordde met de gelijknamige titel van zijn boek, is wel stekeblind. Willy Claes krijgt nu overmate gelijk voor zijn uitspraken van toen, waarbij hij zei dat na het vallen van het ijzeren gordijn de aarde in de ban zou komen van conflicten met de islam. Hij kreeg daardoor de banvloek over zich heen van de politiek correcte denkers van de Europese Gemeenschap die hij tot uitspraken dwong, waarvan ze nu, hopelijk, spijt hebben. De godsdienstig gefundeerde beschavingen botsen inderdaad in alle hevigheid met het geëvolueerde denken.

Enkele honderden jaren geleden hebben we in het Westen het gevecht moeten leveren voor de vrije meningsuiting. We dachten het met de verlichting gewonnen te hebben, maar nu zijn we terug in het oude bedje ziek omdat we nu geconfronteerd worden met een volkerengroep die nog niet heeft kunnen profiteren van de verlichtingsgedachten en die  nu meent de klok zoveel eeuwen te moeten terugdraaien. Nochthans, die volkeren leven in dezelfde wereld als wij en zij hebben toegang tot dezelfde kennis. Maar zij worden, net als wij zolang geleden, belet dat gedachtengoed te verwerven omdat hen wordt aangepraat dat ze zich moeten laten leiden door een zogenaamde hogere macht, waarover hun godsdienst zou beschikken. Ze realiseren zich echter niet dat hun vermeende wijsheid gesteund is op een vergissing van onze eerder primitieve denkvorm, het intuïtieve denken. Dat denken zet ons aan, volgens Daniel Kahneman, nobelpijswinnaar en de auteur van het boek ‘Het feilbare denken’ om te snel naar besluiten te gaan.

Dat is ook het geval met het fundament van alle godsdiensten, de mening dat we leven in een duale wereld met een geestelijke en een materiële component, waarbij de geestelijke component de materiële gebeurtenissen stuurt. Dat is fout! Toch heeft zich daaruit verder de opvatting ontwikkeld dat het wereldgebeuren zou gestuurd worden door een bovennatuurlijke substantie, een God. Die dualiteit, met het aandeel van een God, lijkt voor ons intuïtief systeem zo logisch dat ze de meeste mensen belet in te zien dat onze wereld helemaal niet geregeerd wordt door een denkbeeldige geestelijke substantie, maar wel door een complex samenspel van materiële interacties. Dat die duale opvatting  zolang zo diep geworteld bleef in de gedachten van de mensen is ook het gevolg van de opvattingen van grote dualistsiche wijsgeren zoals Plato, die daarmee het denken van de  mensen gedurende enkel duizenden jaren wisten te verlammen. Voor een kritische evaluatie van die redenering moet wel een tweede denkvorm, het aandachtige denken, worden geactiveerd. Maar dat vergt wat meer inspanning want die functioneert niet automatisch. Die vergissing in het denken is catastrofaal geweest voor de mensheid. Ze heeft niet enkel geleid tot oorlogen tussen de godsdiensten onderling maar ook tot de oorlog die een aantal godsdienstige gelovigen menen te moeten voeren tegen de vrije meningsuiting. En dat allemaal als gevolg van misvattingen die door fantasieën zijn ingegeven. Dat daardoor  ideeënconflicten konden ontstaan, is helemaal in overeenstemming met de fundamenten van het vrije denken. Maar dat het leidt tot conflicten, met het doden van andersdenkenden als gevolg, waarbij bovendien het Westen wordt aangevallen in zijn fundamenten, eerst in 2011 de Twin Towers, een symbool van de VSA, en nu Charlie Hebdo in Frankrijk, de bakermat van de verlichting, is een brug te ver. Het getuigt wel van de kracht die uitgaat van overtuigingen en hoe fel die het gedrag van mensen kunnen sturen.

Gezien het conflict gegroeid is uit een verkeerd godsdienstig wereldbeeld, dus uit foutieve kennis, doen we er best aan de betrouwbare kennis als scheidsrechter te nemen. En dan zitten we bij de wetenschappelijke kennis en het wereldbeeld dat daaruit volgt. Wetenschappelijke kennis is de meest bekritiseerde en geobjectiveerde kennis. De kritiek erop is net de motor van de vooruitgang van de wetenschappen. Ze laat geen monopolies of dogma’s toe.

We moeten deze gelegenheid aangrijpen om de vrije meningsuiting een nieuw elan te geven. Hier ligt een taak weg voor de ‘Unie van de Vrijzinnigheid’. Elk van de aangesloten organisaties moet nu van zich laten horen. Dat kan door zich achter de slogan ‘Je suis Charlie’ te plaatsen. Die slogan is meer dan de herinnering aan het tragisch gebeuren van 7-01-2015, het is een kernachtige nieuwe uitdrukking van het belang van de vrije meningsuiting.

Wat moeten we nog meer krijgen om wakker te schieten en te beseffen dat onze vrije meningsuiting in de verdrukking staat?

Mathieu Snykers Dr.sc.

Auteur van o.m. ‘De verborgen mechanismen van ons bestaan’ en ‘De zoektocht naar onszelf’.

Advertenties

3 reacties

Opgeslagen onder Actueel, Cultuur, Lezersbrief, Religie, Vrijzinnigheid

3 Reacties op “Je suis Charlie, naar een vernieuwde verlichting

  1. De heer Snykers plagieert in sterke mate wat de voorbije dagen in vele media is herhaald. Ik betwist echter dat Charlie Hebdo zou samenvallen met vrijzinnig humanisme. Dat laatste is verdraagzaam tegenover diverse meningen, en vermijdt opzettelijke belediging of vernedering van andersdenkenden. De satiren van Charlie Hebdo daarentegen waren niet verdraagzaam en wel beledigend. Maar het grootste verschil tussen het commentaar van de heer Snykers, en mijn visie, is mijn vraag naar de maatschappelijke oorzaken van het dodelijk geweld in Parijs. Wat we weten over de daders wijst naar hun perceptie van onze westerse samenleving. Daarvan ervaren ze discriminatie, en massaal oorlogsgeweld. De oorlogen die westerse mogendheden al jaren lang voeren tegen landen met een moslimbevolking, met de desastreuze toestanden die daar vandaag uit zijn voorgevloeid, kunnen niet anders dan bij sommigen een diepe haat tegen het westen uitlokken. Ook de bezetting en blokkade van Palestina door de Joodse Staat ligt aan de basis van opstand en verzet. Het is in een wijziging van dit beleid dat oplossingen moeten gezocht worden.
    http://community.dewereldmorgen.be/blog/frankroels/2015/01/09/charlie-hebdo-is-niet-alleen

  2. Lucas Catherine toont prachtig geschilderde miniaturen en iconen van de Profeet, E A ikonen: https://salonvansisyphus.wordpress.com/2015/01/16/beeldenstorm-om-charlie/

  3. Van Vaerenbergh Ronny

    Een foutje in de tekst, de twin touwers wan in 2001 en niet 2011 zoals in het artikel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s